شیر یکطرفه
شیرهای یک طرفه
همانطور که از اسم آن بر میآید سیال فقط از یک طرف آن میتواند وارد شود و زمانی که در یک مسیر قرار دارد جریان سیال از طریق مخالف آن غیرممکن است. در اکثر شیرها محل ورود سیال به شیر مطرح نیست و میتواند از دو طرف آن باشد؛ ولی در شیر یک طرفه فقط سیال از یک طرف شیر میتواند وارد شود که به همین علت اگر در محلی قرار دارد و میخواهیم جریان را درمسیرمخالف عادی خود عبور دهیم بایستی این شیر را برعکس نماییم یا این که داخل آن را درآوریم که در این صورت حالت شیر یک طرفه را از دست خواهد داد. شیرهای یک طرفه در دو طرح اساسی به نام شیر یک طرفه لولایی و شیر یک طرفه فشاری ساخته میشوند که در زیر به توضیح آنها میپردازیم.
شیر یک طرفه لولایی
این شیر که مصرف بیشتری دارد دارای بدنه و درپوش میباشد که درون آن دیسکی که ممکن است یکی یا دوتایی باشد به وسیله پین مخصوصی به بدنه لولا شده و آویزان میباشد. البته در نوع دوتایی آن این پین بین دو دیسک قرار دارد. جریان سیال درموقع ورود دیسک را به طرف مسیر خود بلند کرده و از اطراف آن عبورمیکند. درموقع قطع جریان دیسک به نشیمنگاه چسبیده و اجازه برگشت به سیال را نمیدهد.
شیر یک طرفه فشاری
در این نوع شیر یک طرفه جریان سیال باعث بازشدن شیر شده و برگشت جریان باعث بسته شدن شیر میگردد. از انواع شیرهای یک طرفه فشاری میتوان شیر یک طرفه پیستونی وشیر یک طرفه کروی را نام برد.
شیر یک طرفه پیستونی
شیر یک طرفه پیستونی از نظر شکل داخلی شبیه شیرفلکهای میباشد که جریان باعث فشار پیستون به طرف بالا و انتقال جریان شده که جهت عکس آن پیستون به طرف پائین آمده و مانع از برگشت سیال به طرف ورودی میشود. این نوع شیر به همراه شیر ساچمهای و زاویهدار جهت جلوگیری از پدیده لرزش در اثر فشار در مسیر خطوط لوله به کار برده میشود.
شیر یک طرفه کرهای
این نوع شیر یک طرفه در دو نوع کرهای افقی و عمودی وجود دارد. در نوع عمودی مسیر جریان مستقیم است و این شیر بیشتر درجاهایی که قطع جریان به صورت فوری لازم باشد بکار میرود. نحوه کار این نوع شیر بدین صورت است که مسیر سیال ورودی یک کره را در داخل سیال معلق نگه داشته وسیال از اطراف آن به طرف دیگر میرود و وقتی که جریان سیال برعکس شود کره مورد نظر در نشیمنگاه خود نشسته که مانع از عبور سیال به طرف ورودی میشود. یکی از مزایای این نوع شیر یک طرفه، استفاده از آنها در سیالاتی که ویسکوزیته آنها بسیار زیاد است میباشد.
این شیرها بسیار بادوام بوده و حتی پس از استفاده نکردن طولانی بسیار قابل اطمینان هستند. این خواص باعث شده که این شیرها در بسیاری از کاربردها بر شیرهای نوع دروازه ای و کروی پیشی بگیرند. خواص عالی شیرهای توپی باعث شده این شیرها در کاربردهای گسترده صنعتی راه پیدا کنند و برای فشارهایی تا ۱۰۰۰ بار و دماهایی تا ۴۰۰ درجه سلسیوس مورد استفاده قرار گیرند. یکی از عیوب شیرهای توپی این است که میتوانند سیال را در محفظه میانی به دام بیندازند و اگر این سیال تخلیه نگردد میتواند در یخبندان باعث ترک خوردن بدنه گردد.
در کاربردهای کرایوژنیک و کاربردهایی که احتمال انبساط گاز محبوس در محفظه میانی وجود دارد یک سوراخ ونت (سوراخ تخلیه هوا) بر روی بدنه تعبیه میگردد.
استفاده طولانی مدت از این شیرها برای کاربردهای تنظیم جریان صحیح نمیباشد، چرا که باعث خوردگی توپی و در نتیجه ایجاد نشتی داخلی در شیر میگردد.
